Welzijnsoord Veenkoloniën – Door weldadigheid op eigen kracht

Inzending EO Wijersprijsvraag: Verkwikkende Vergezichten – Regionaal ontwerpen aan gezondheid en geluk

De Drents-Overijsselse Veenkoloniën zijn ontstaan vanuit een geschiedenis van ontginning en winning. Eeuwenlang fungeerde de regio als wingewest dat waarde creëerde voor anderen. Dit resulteerde in een karakteristiek, grootschalig agrarisch ontginningslandschap. Vandaag de dag staat het gebied voor grote, samenhangende uitdagingen: de bodem- en waterkwaliteit en biodiversiteit staan onder druk, het watersysteem is sterk afhankelijk van externe wateraanvoer, en op het gebied van gezondheid, welzijn en economie kent de regio een achterstand ten opzichte van het landelijk gemiddelde.

Locatie

Drents-Overijsselse Veenkoloniën (o.a. Hollandscheveld, De Krim, Hoogeveen, Coevorden)

Opdrachtgever

EO Wijersstichting

Partners

Stichting Voedselbosbouw Nederland, Stichting Landchap van de Toekomst, Vereniging Drentse Voedselbossen, Stichting Sociale Voedseltuinen Nederland, Mooyland, Rijksuniversiteit Groningen, Dorpsorganisaties

Ontwerpjaar

2026

In onze visie Welzijnsoord Veenkoloniën draaien we dit perspectief om. Niet door de opgaven afzonderlijk te benaderen, maar door gezondheid in te zetten als kompas en ruimtelijke ontwerpopgave. Waar de Veenkoloniën eeuwenlang waarde afstonden, ontstaat nu een regio die vanuit de eigen, sterke traditie van naoberschap en gemeenschapszin waarde teruggeeft aan zichzelf. Onze visie laat zien hoe dit in drie generaties gerealiseerd kan worden. Gezondheid, economie, landschap en participatie benaderen we daarbij vanuit één samenhangende aanpak en ontwerpopgave. 

image-part
image-part

De kern van het ontwerp is een regionaal netwerk van voedselbossen dat functioneert als een hefboom voor brede welvaart. De introductie van voedselbossen is geen sectorale maatregel, maar een integrale systeeminterventie. Ze verbinden bodemkwaliteit, waterberging, CO₂-vastlegging en biodiversiteit met gezond voedsel, lokale economie, recreatie en sociale cohesie.

In het regionaal netwerk onderscheiden we twee schaalniveaus en typologieën:

  1. Naoberbossen (Sociaal hart): Kleinschalige voedselbossen nabij de dorpskernen, ontwikkeld voor en met lokale initiatiefnemers. Hier komen ontmoeting, natuureducatie, zorg, beweging en de teelt van gezond voedsel samen. Aangevuld met sociale voedseltuinen (waarbij een deel van de oogst naar de lokale voedselbank gaat) verhogen de Naoberbossen het bruto lokaal geluk en versterken ze de sociale samenhang.
  2. Agrobossen (Economische motor): Grootschalige agroforestry en agrobossen op landbouwgrond die agrariërs een toekomstbestendig en natuurinclusief verdienmodel bieden. Door landbouwcoöperaties te vormen, de recreatieve toegankelijkheid te vergroten en te investeren in lokale verwerkingsindustrie (zoals het herbestemmen van de oude aardappelfabriek bij De Krim), bouwen agrariërs en regio gezamenlijk aan een duurzame economie.
image-part

Het plan is niet achter de tekentafel bedacht, maar geworteld in intensieve gebiedskennis en samenwerking. De visie schetst een realistisch pad naar de toekomst: van initiatieven op dorpsniveau tot een regionaal dekkend netwerk. Met actieve ondersteuning van overheden — door beleidsmatige belemmeringen weg te nemen, ruimtelijke afwegingskaders te bieden en coöperatieve structuren te stimuleren — transformeert het grensgebied van Drenthe en Overijssel geleidelijk in een gezond, gelukkig en veerkrachtig welzijnsoord.