Landgoed Ekenstein: Groen rijksmonument krijgt nieuwe toekomst

Erfgoed van betekenis voor iedereen

Landgoed Ekenstein is een groen rijksmonument met een hoge cultuurhistorische waarde. Inwoners van de gemeente Eemsdelta en ook daarbuiten, komen er graag. De parel van het landgoed vormt de Roodbaardtuin: een van de laatst overgebleven Roodbaardtuinen in de provincie Groningen. Helaas heeft het landgoed op dit moment niet de allure en uitstraling die het zou kunnen hebben. In opdracht van de gemeente Eemsdelta maakten wij een Masterplan en toekomstperspectief dat in juni 2024 werd vastgesteld. In vervolg hierop maakten we een VO. Met het subsidiebedrag dat de provincie Groningen beschikbaar stelde, kon na het maken van een DO, gestart worden met de eerste fase van het Masterplan: herstel van de monumentale Roodbaardtuin en het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit in het parkbos. Zo worden er nieuwe paden aangelegd, de contouren van vijvers weer aangescherpt, en komen er passende inrichtingselementen - zoals bruggen -, geïnspireerd op het bijzondere landgoed. Er komt een bijzondere speeltuin en het parkbos wordt met een natuurlijker inrichting niet alleen aantrekkelijker voor mensen, maar ook voor dieren.

Locatie

Tjamsweer

Opdrachtgever

Gemeente Eemsdelta

Partners

SmitsRinsma

WSP (bruggen)

Studio Soma (speelaanleidingen)

Oppervlakte

13 ha.

Ontwerpjaar

2024-2025

Uitvoering

2026-

De Engelse landschapstuin die Roodbaard in 1821 voor landgoed Ekenstein ontwierp, had prachtige waterpartijen en glooiende aanleggen.  Later werd hier nog het 'Rondje Roodbaard' aan toegevoegd: een boswandeling via slingerlanen met oude eiken rondom het agrarisch gebied. Dit agrarische gebied zou zich in de loop der jaren ontwikkelen van ‘nut’ naar lust met o.a. een hertenkamp. Vanaf 1933 raakte Ekenstein onbewoond. Oude bomen werden gekapt voor hout. In 1970 – het landgoed was inmiddels eigendom van de gemeente - werd er een kinderboerderij toegevoegd, het hertenkamp werd hersteld en de kleine vijver bij het hertenverblijf werd groter gemaakt. Bestaande paden werden rechtgetrokken. In de jaren '80 werden nieuwe stukken grond aangekocht en het landgoed werd uitgebreid met een Parkbos in het noordelijk deel. Er werd een nieuw hertenkamp ontworpen, samen met een speelweide en een grote vijver, die verbonden werd met de bestaande kleinere vijver. Met een nieuwe ontwikkeling ontstaat hier een kans voor meer ecologische rijkdom, klimaatadaptatie en recreatie.

image-part
image-part

Wat bijzonder is, is dat er nog altijd schetsen bestaan van de oorspronkelijke ontwerpideeën voor de tuin. Deze hebben we grondig geanalyseerd voor het herstel van de Roodbaardtuin. Dit vormde de basis voor het ontwerp van het pa­den-, water- en groensysteem, alsook voor het inrichtingsontwerp van bruggen en meubilair. Voor het Parkbos creëren we samenhang en een beleving die aansluit bij het landgoed. Hier ligt de focus op het vernieuwen en uitbreiden van het padensysteem, het verrijken van het bos, en het verbinden en vergroten van het watersysteem met de aanleg van natuurvriendelijke oevers. Daarnaast worden brug­gen vernieuwd, entrees verbeterd, banken toegevoegd en een speeltuin gecreëerd met diverse losse speelaanleidingen in het gehele gebied.

Ons plan brengt niet alleen de samenhang tussen de verschillende elementen terug, maar ook die tussen de afzonderlijke delen van het landgoed. Verdichting van het terrein, versleten en overwoekerde paden, verouderd meubilair, en verwaarloosde waterpartijen zorgden voor verlies aan structuur en karakter in de beplanting. Om deze problemen aan te pakken, hebben we zones gedefinieerd, elk met een eigen identiteit. Per zone is bekeken hoe de kwaliteitsimpuls opgepakt kan worden. Bij de renovatie van de Roodbaardtuin komen esthetiek en historie samen en in het nieuwe parkbos wordt gestreefd naar een harmonieuze samenhang tussen oud en nieuw parkbos door meer eenheid in sfeer, natuurwaarden, beleving en gebruik.

image-part
image-part

 Op Ekenstein zijn de oude eiken en solitaire bomen de ‘bewakers’ van het ontwerp van Roodbaard. De natuur versterken we in elke laag van het park, zowel vanaf de ecologische water­oevers, als in de ruige weides, met daarbij een rijkdom van stinzenplanten door diverse inheemse soorten in mantelstructuur. De bestaande watergangen en vijvers worden verbreed, wat niet alleen de waterdoor­stroming bevordert, maar ook de waterber­gende capaciteit van het Parkbos vergroot.


Het park is er voor iedereen. Ekenstein is inclusief en sluit met een mix van gebruikers en functies, niemand uit. Veel kinderen zullen plezier beleven aan alle speelaanleidingen die er in het bos komen: een op de natuur geïnspireerd ontwerp met een sensorisch ontworpen centrale plek en satellieten, verspreid in het bos. Ondergrondse sporen leiden naar plekken langs paden zoals een plek voor een onderwaterkijker, een luisterperiscoop en meer. Alle laten kinderen op een speelse manier de natuur ontdekken en beleven, of laten kinderen communiceren met elkaar.

image-part

Ons ontwerp maakt Ekenstein tot een landgoed dat van betekenis is voor mensen, maar ook dieren. Het is goed aangesloten op recreatieve en natuurnetwerken en door de ecologische boost zal het aantal dieren, insecten en vogels groeien. Door de geschiedenis en opbouw van het park zijn er allerlei aanknopingspunten om bijzondere dingen te doen in het park. Met dit plan krijgen de monumentale tuin en het parkbos weer de uitstraling die past bij het landgoed en blijft het erfgoed van betekenis voor iedereen.